Gelin, açtık!

x86 tarafında i486 desteği kaldırılırken, ARM tarafında da büyük bir kod temizliği kapıda. ARM Linux maintainer'ı Arnd Bergmann, 2024'te yapılması planlanan ancak ertelenen eski ARM platformlarını kernel'dan çıkarma tartışmasını yeniden başlattı. Bu temizliğin bu yılki LTS sürümünden sonra, 2027'nin başlarında (muhtemelen Linux 7.4) hayata geçirilmesi planlanıyor.

Kaldırılması veya kullanımdan kaldırılması (deprecate) hedeflenen yapılar:

• Device Tree'ye (DT) geçiş yapmamış tüm board dosyaları (OMAP1 ve S3C hariç).
• iWMMXt FPU desteği.
• ARMv6/ARM1136r0 mimarisi ve bunu kullanan OMAP24xx / i.MX31 SoC'leri (ARMv6K veya ARM1176 etkilenmiyor).
• Cortex-M3/M4/M7 tabanlı mikrodenetleyici destekleri (stm32, imxrt, lpc18xx, samv7).
• LSI Axxia platformu.
• StrongARM mimarisine bağlı olan OABI, OABI-compat ve NWFPE.
• Normalde 2006 yılında (!) kaldırılması gereken DEPRECATED_PARAM_STRUCT.

Ek olarak, big endian ARMv7 CPU desteği şimdilik tamamen silinmek yerine "BROKEN" olarak işaretlendi. Bu işaretleme test yükünü azaltmak için yapıldı; ileride ARM64 tarafında da big endian desteği düşerse tamamen kod tabanından çıkarılabilir.

KDE Linux'un Haziran ayı geliştirmeleri kapsamında, dağıtımın hata ayıklama ve test altyapısını iyileştirmeye yönelik yeni araçlar sisteme dahil edildi.

Öne çıkan değişiklikler:

• Developer Mode: Konsole üzerinden toggle-developer-mode komutu çalıştırılarak, normalde son kullanıcıdan gizlenen geliştirici araçları ve seçenekleri görünür hale getirilebiliyor. Sadece hata ayıklamak isteyen standart kullanıcılar için temiz bir geçiş modu sunuyor.
• Kolay Log Toplama (collect-logs): CachyOS'un hata raporlama scriptinden esinlenerek yeni bir araç eklendi. kscreen-doctor, uptime, /etc/fstab gibi komutların ve sistem dosyalarının çıktılarını otomatik olarak tek bir yerde toplayarak hata bildirimi yapmayı hızlandırıyor.
• Hybrid ISO: QA/test altyapısı iyileştirildi. KDE Linux'un RAW imaj dosyası, hem RAW hem de doğrudan kalıp olarak çalışabilen geçerli bir hybrid ISO formatına dönüştürüldü.
• CD Kopyalama: audiocd-kio yerine, Flathub üzerinden paketlenen Audex uygulamasına geçiş yapıldı.

System76, Rust ile geliştirdiği COSMIC masaüstü ortamının 1.2 sürümünü, 1.1'den sadece bir hafta sonra yayınladı. Bu ara sürüm daha çok yeni görüntü formatı desteği, compositor iyileştirmeleri ve temel uygulamalardaki kalite artışlarına odaklanıyor.

Öne çıkan değişiklikler:

• Arka Plan ve Compositor: Duvar kağıtları için AVIF görüntü formatı desteği eklendi. Compositor tarafında yeni nesil Intel GPU'lar için destek iyileştirildi; workspace overview ve launcher açılışındaki ekran titreme (flickering) sorunları giderildi.
• Panel ve Ayarlar: VPN, Ağ, Bluetooth ve Batarya applet'lerinde iyileştirmeler yapıldı. Settings daemon'daki PipeWire desteği geliştirildi. Ayarlar menüsündeki geçersiz MAC adresı doğrulama hatası düzeltildi.
• Dosya Yöneticisi (COSMIC Files): Özellikler paneline dosya checksum (sağlama toplamı) bilgisi eklendi. Arşiv çıkarma işlemleri iyileştirildi ve artık çöp kutusundaki klasörlerin içeriği doğrudan görüntülenebiliyor.
• Diğer Uygulamalar: Sistem monitörüne (COSMIC Monitor) yatay kaydırma geldi. Metin editörüne (COSMIC Edit) "son kullanılanlara kaydet" özelliği eklendi. Terminal (COSMIC Term) artık focus in/out event'lerini raporlayabiliyor.

Linux 7.2 merge window'u henüz kapanmışken 7.3 döngüsü için ilk yamalar gelmeye başladı. Bytedance mühendisleri, PCIe Gen5 NVMe SSD'lerde 4K rastgele okuma (random read) yaparken kernel'ın iomap altyapısında ciddi bir yazılımsal darboğaz olduğunu tespit etti. CPU, bellek tahsisi (memory allocation) ve state machine işlemlerinde gereğinden fazla vakit kaybediyordu.

Çözüm olarak EXT4 ve XFS dosya sistemlerinde kullanılan iomap için basitleştirilmiş bir direct I/O (DIO) yolu geliştirildi. Bu yeni yol, inode blocksize boyutuna eşit veya daha küçük olan şifrelenmemiş okuma isteklerinde devreye girerek gereksiz yükü (overhead) azaltıyor.

Test sonuçları ve durum:

• PCIe Gen5 NVMe SSD'lerde 4K rastgele okuma performansı 1.92M IOPS seviyesinden 2.19M IOPS'a yükseldi.
• Modern Gen5 SSD'lerle IO_uring kullanıldığında EXT4 ve XFS üzerinde %10'a varan performans artışı sağlandı (özellikle yüksek queue depth değerlerinde).
• Yama şimdiden VFS alt sisteminin 7.3 branch'ine dahil edildi ve bu yıl çıkacak olan Linux 7.3 sürümünde yer alacak.

macOS 27 beta sürümü, APFS dosya sistemindeki bir metadata bayrağını zorunlu kıldığı için Asahi Linux'un boot etmesini engelliyordu. Bu sorun, Asahi installer'a eklenen bir yama ile çözüldü; installer artık gerekli "bootable" flag'ini metadata'ya doğru şekilde yazıyor. Ekip, firmware uyumsuzlukları ve bu tarz sürprizler nedeniyle macOS beta sürümlerinden uzak durulmasını tavsiye ediyor.

Projedeki diğer güncel gelişmeler:

• M3 Desteği: Downstream M3 kodunda temel bileşenler çalışmaya başladı. Linux 7.2'de temel M3 boot desteği bulunsa da, tüm bu geliştirmelerin upstream (ana çekirdek) tarafına aktarılması ve Asahi Installer'da resmi olarak desteklenmesi biraz daha zaman alacak.
• Video Decode (AVD): Yeni bir geliştirici, Apple Video Decoder için özel bir firmware çözümü üzerinde çalışıyor. Şu an V4L2 desteği geliştiriliyor, bu ileride VA-API ve Vulkan Video entegrasyonları için de temel oluşturacak.
• m1n1 Bootloader: Bootloader'ın stage two (ikinci aşama) build'leri artık Rust ile derleniyor.

Linus Torvalds, iki haftalık merge window'nun kapanmasıyla Linux 7.2'nin ilk Release Candidate (RC1) sürümünü test için yayınladı.

7.2 ile gelen dikkat çekici değişiklikler:

• Btrfs dosya sisteminde "large folios" varsayılan olarak etkinleştirildi.
• AMDGPU sürücüsüne ilk HDMI 2.1 FRL desteği eklendi.
• Intel Panther Lake R serisi işlemciler ve Intel Xe sürücüsü için ilk CRI platform desteği geldi.
• Rust tarafına bellek işlemleri için 'zerocopy' kütüphanesi entegre edildi.
• ARM64 (AArch64) mimarisi için 2025 dpISA uzantıları eklendi.
• MPTCP'de IPv6 sinyal desteği, PPPoE'de GRO/GSO desteği ve SMP load-balancing güncellemeleri yapıldı.

Linus Torvalds süreci "makul derecede normal" olarak özetliyor. Ancak yamaların üçte birinin, AMD'nin bıraktığı header dosyaları yüzünden sadece AMD GPU register tanımlarından oluştuğunu da özellikle belirtmiş.

Final sürümü, çıkacak RC sayısına (7 veya 8) bağlı olarak 16 Ağustos veya 23 Ağustos'ta yayınlanacak. Henüz bir RC sürümü olduğu için günlük kullandığınız (production) makinelere kurmamanız tavsiye ediliyor.

Red Hat'in ARM ekibinden kıdemli mühendis Marcin Juszkiewicz, yaklaşık bir yıl boyunca kişisel geliştirme makinesi olarak 80 çekirdekli Ampere Altra AArch64 sistemini kullandı. Ancak sonunda x86_64 dünyasına, eski AMD Ryzen sistemine geri döndü.

Sorunlar şunlardı:

• Ampere Altra'nın PCIe controller sorunları yüzünden her hafta kendi kernel'ını yamalamak zorunda kalıyordu
• 80 çekirdeğe rağmen single-threaded görevlerde performans yetersizdi
• Linux 7.0+ ile AMDGPU sürücüsünde video oynatma ve oyun bugları ortaya çıktı
• NVIDIA GeForce RTX'e geçse de AArch64 için düzgün Flatpak repoları yoktu
• Sonuç olarak temel mimari sorunlar değil, platforma ve donanıma özgü sorunlar (hardware-specific quirks) galip geldi

80 çekirdekten 6 çekirdeğe (12 thread) geçmek garip bir deneyim olsa da artık her şey düzgün çalışıyor: Steam oyunları oynanabilir durumda, FreeCAD ile tasarım yapabiliyor, OrcaSlicer'dan direkt 3D baskı alabiliyor.

Ampere Altra sistemini şimdi RISC-V paket derleme için kullanıyor (multi-core iş yüklerinde hala çok hızlı). Ancak başka bir AArch64 desktop denemesi yapmayı planlamıyor, 20 bin PLN'den fazla verip DGX Spark almak istemiyor.

Wine'ın yeni geliştirme sürümü 11.12 çıktı. En önemli yenilik, Wayland sürücüsüne fractional scaling (kesirli ölçeklendirme) desteğinin eklenmesi.

Bu sayede yüksek çözünürlüklü ekranlarda bulanık görüntü yaşamamak için XWayland katmanına ihtiyaç duymadan, doğrudan Wayland üzerinden keskin bir arayüz alabilirsiniz. Her monitör için farklı ölçeklendirme oranları ayarlamak da artık mümkün.

Diğer değişiklikler:

• FFmpeg'in libswresample ve libswscale kütüphaneleri artık Wine ile birlikte geliyor.
• Mono motoru 11.2 sürümüne güncellendi.
• Office 2007, Corel kurulumları, çeşitli oyunlar ve 2009'dan kalma bir hata dahil 27 farklı bug düzeltildi.

Nourish, ekran boyutuyla sınırlı kalmadan sınırsız zoom ve pan yapmanızı sağlayan yeni bir Wayland compositor'ı. Yani tek bir ekrana sığmak zorunda değilsiniz, çalışma alanını istediğiniz gibi büyütebiliyor veya kaydırabiliyorsunuz.

Render için Vulkan kullanıyor, eski donanımlar için OpenGL ES desteği de var. Zoom yaparken görüntünün bulanıklaşmaması için Wayland fractional scaling protokolünü kullanıyor. AMD, Intel ve Nvidia sürücüleriyle test edilen projenin şimdilik sadece Fedora için hazır paketi mevcut.

Linux 7.0 kerneli 27 Haziran itibarıyla ömrünü tamamladı (EOL - 7.0.14). Greg Kroah-Hartman kullanıcıların bir an önce 7.1 branch'ine geçmesi gerektiğini duyurdu, bundan sonra 7.0 için herhangi bir yama gelmeyecek.

Ancak 7.1 de tıpkı 7.0 gibi sadece birkaç ay desteklenecek kısa ömürlü bir branch ve henüz popüler dağıtımların stabil repolarına düşmüş değil.

Sürekli ara sürüm güncellemesi kovalamak yerine uzun vadeli destek (LTS) arıyorsanız 6.18, 6.12, 6.6 veya 6.1 LTS sürümlerinde kalmanız çok daha mantıklı.

Geçen hafta Linux 7.2'ye dahil edilen Cache Aware Scheduling, verileri paylaşan görevlerin aynı son seviye önbellek (LLC) alanında tutulmasını sağlayarak performansı artırıyor. Ancak mevcut yapı sadece tek bir LLC alanına sığan iş yüklerinde tam verimle çalışıyor.

Bu yeni yaklaşımla zamanlayıcı, iş yüküne göre dinamik olarak birden fazla önbellek alanına hiyerarşik şekilde yayılabiliyor.

Test sonuçları:

• MySQL: %360'a varan performans artışı
• Hackbench: %49'a varan iyileştirme
• Schbench: %20'ye varan iyileştirme

GNOME'un çoklu monitör kullananlar için en bilinen eksikliklerinden biri, tüm ekranlarda aynı duvar kağıdını kullanmaya zorlaması. Bir geliştirici, bu kısıtlamayı aşmak ve her ekrana bağımsız arka plan atamak için deneysel bir prototip yayınladı.

Geliştirici, kodu yazarken yapay zeka desteği aldığını belirtiyor.

Kod henüz GNOME'un ana projesine dahil edilmedi, yani doğrudan resmi sürümlere gelmedi. Şimdilik sadece GitHub üzerinden indirip test edebileceğiniz bir konsept kodu.

GitHub: https://github.com/laverdone/gnome-shell/blob/per-monitor-backgroud/per-monitor-background.md

2023'te çekirdeğe eklenen ve o dönemki link training hatalarına geçici çözüm olarak hızı 2.5 GT/s'e düşüren bir kod, kendi içinde bir bug barındırıyordu. Özellikle hot-plug işlemleri sırasındaki race condition yüzünden sistem hızı kısıtlıyor ve bu kısıtlama yanlışlıkla yeni takılan cihazlarda da kalıcı oluyordu. Donanım arka planda sessizce darboğazda kalıyordu.

Linux 7.2 ile birlikte bu eski ve sorunlu geçici çözümü tamamen kaldırılıyor. Sistem artık bağlantı sorunlarında hızı zorla en düşüğe sabitlemek yerine doğrudan varsayılan hedef hıza geri dönüyor. Düzeltme aynı zamanda mevcut stabil sürümlere de backport ediliyor.

Görseli boşverin, sadece gönderiyi gönderebilmek için. Tarafımca çekilmiş görsel. Düzenleme: makaleyi eklemeyi unutmuşum https://birlesik.xyz/blog/2026/03/08/bir-usbden-topluluklara-ozgur-yazilim-ve-kendi-yolculugum/

Gürlek, sosyal medya platformlarında yorum yapacak kişilerin kimliğinin belirli olması gerektiğini savundu. Yargılamayı etkilemeye çalışan veya hakaret edenlerin kimliklerinin tespit edilebilir olacağı bir sistem kurmak isteyeceklerini ifade etti.

Reddit severek kullandığım bir platformdu, yasa dışı bir aktivite yapmamış olsam da muhalif olduğum anlaşılabilecek yorumlarım var. Normalde bu yorumları Instagram ve Twitter gibi yerlerde yapmamaya dikkat ediyordum. Reddit te bu yerlere katılacak gibi. Eski hesapları silip 0'dan bir hesapla sadece okumak icin Lemmy'le hibrit kullanıcam Redditi.

Önerdiğiniz Türk topluluklar nedir Lemmy için

Terminalde Yazım Hatalarını Otomatik Düzeltmek ("The Fuck" Komutu)

Boş boş gezinirken oldukça pratik bir araca denk geldim.

Terminalde bir komutu yanlış yazdığınızda (örneğin pacman yerine pamcan gibi), sadece fuck yazmanız yeterli. son komutu analiz edıp, bir düzeltme sunuyo

Nedir?

Adı "The Fuck" . Yazdığınız son komutuinceliyor ve hatayı anlamaya çalışıyor ardından uygun bir alternatif sunuyo

Örnek:

pamcan -S neovim
# command not found

fuck
# pacman -S neovim

Gerçekten İşe Yarıyor mu?

• Sürekli yazım hatası yapıyorsanız → işe yarar.
• Terminali kulanımınız yoğun ise → zaman kazandırır. (ben bunu nası yazdım)
• Nadiren hata yapıyorsanız → Olmasa da olur.

Özellikle git, pacman, docker, systemctl gibi uzun ve parametreli komutlarda hayat kurtarıcı olabilir.

Artı

• zaman tasarrufu sağlıyo... baya
• yazım hatalarını otomatik düzeltiyo

Eksi

• her öneri %100 doğru değil (bende genelde ise yaramadi)

Thunder üzerinden hesaba girmeye çalışınca bu hatayı veriyor, çözümü bilen var mı?

Aşağıdaki kurallar, topluluğumuzda sağlıklı, bilgilendirici ve saygılı bir ortamı sürdürmek amacıyla belirlenmiştir. Gönderi yapmadan önce lütfen bu kuralları gözden geçirin.

1. Linux ve Özgür Yazılım Konusu

• Paylaşımlar GNU/Linux, özgür yazılım ve türevi konular üzerine olup, doğru bir Türkçe ile yazılmalıdır.
• Açık kaynaklı/özgür yazılımlar yerine, kapalı kaynak/ticari yazılımları öneren paylaşımlar kaldırılır.
• Android ile alakalı "yardım" ve "sohbet" türü paylaşımlar yasaktır. Ancak, dolaylı olarak özgür yazılım ilkeleri ile alakalı olması sebebiyle güvenlik/gizlilik ve haber paylaşımları serbesttir.

2. Küfür, Argo, Toksiklik ve NSFW

• Toksik, faydasız veya linçleme (witch-hunting) niteliğinde görülen paylaşımlar kaldırılır; tekrarlandığı durumda uzaklaştırma ile sonuçlanır.
• NSFW etiketi içermeyen NSFW gönderiler kaldırılır. Direkt olarak +18, NSFW topluluklarına yönlendirme veya müstehcenlik içeren paylaşımlar yasaktır.
• Küfürleşme ve hakaret içeren tartışmalar direkt olarak kaldırılır; ithamların ağırlığına göre taraflar uzaklaştırılabilir.
• Düzenli aralıklarla noktalama işareti olarak küfür kullanmak yasaktır.

3. Reklamlar ve Dış Bağlantılar

• Güvenli olmayan veya güvenli olmayan içerik barındıran bağlantılar paylaşmak yasaktır.
• Belirtilmiş topluluklar dışında paylaşılan çapraz gönderiler yasaktır. (Moderatör inisiyatif alıp izin verebilir.)
• Konu dahilindeki birçok reklam herhangi bir karşılık istenmeksizin kabul edilir. Ancak, atılan reklam paylaşımı üyelerin çoğunluğu tarafından kötü karşılanırsa ve oy oranı %50'nin altına düşerse, paylaşım kaldırılır.
• Topluluk reklamları için modmail aracılığıyla moderasyona ulaşabilirsiniz.

4. Siyasi, İdeolojik ve Kişisel Konular

• Siyasi sayılabilecek içerikler yasak değildir; ancak topluluğun geri dönüşüne göre kaldırılabilir.
• Topluluğun herhangi bir cinsiyeti, yönelimi veya ideolojisi yoktur. Bu konularda yapılan dayatmalar ve aşağılayıcı ithamlar kaldırılır ve uzaklaştırmayla sonuçlanır.

5. Çok Kez Cevaplanmış Sorular

• Yardım veya sohbet paylaşımları, Wiki'de zaten cevaplanmış bir soru tipi içeriyorsa kaldırılabilir.

6. Az Emek Gösterilmiş veya Tekrar Eden Paylaşımlar

• Az emek ve tekrar eden gönderiler/yorumlar moderatörlerin takdirine göre kaldırılabilir. Doğru biçimde gönderi/yorum paylaşmak üyelerin yükümlülüğündedir.
• Az emek gösterilmiş (low-effort) veya yakın zamanda benzeri paylaşılmış gönderiler; topluluğun geri dönüşüne göre veya yeterince veri yoksa moderatörlerin inisiyatifine göre kaldırılır.
• Kullanıcıları yapay zekaya veya sohbet botlarına danışmaya yönlendirmek yasaktır.

7. Yanlış Yönlendirici Tavsiyeler

• Yeni kullanıcıların yardım gönderilerine, "Kendin Yap" (DIY) niteliğinde zorlu bir dağıtım kurmasını tavsiye etmek yasaktır.
• Yeni kullanıcıların yardım gönderilerinde herhangi bir sebepten ötürü kapalı kaynak başka bir işletim sisteminin tavsiye edilmesi yasaktır. (Buna "Windows'a geri dön", "Mac al, beceremezsin" gibi örnekler ve benzeri dahildir.)

Not: Yöneticiler ve moderatörler, topluluk dinamiklerine göre kuralları değiştirme, güncelleme veya yorumlama hakkını saklı tutar.